Er is niks dat onze blik zo verduistert als geld, zegt Tim Keller. Het verstoort vooral een eerlijke kijk op onze eigen rijkdom.

In Matteüs 6 zegt Jezus: ‘Het oog is de lamp van het lichaam.’ Wat het betekent is eenvoudig. Er is licht in deze kamer, en als je ogen functioneren, kun je met hulp van het licht je lichaam door de kamer bewegen. Je ziet waar de gang is en je struikelt of valt niet. Dat is dus de betekenis: als je oog niet werkt, ook al is er licht om je heen, dan is je hele lichaam eigenlijk in de duisternis.

In Lukas 11 gebuikt Jezus dezelfde illustratie. Vervolgens begint Jezus over geld. Eerst praat hij over het oog en de lamp, daarna zegt hij: pas dus op voor hebzucht.

Jezus zegt dat materialisme, of de afhankelijkheid van geld en materiële dingen, een vreemd effect op je heeft, namelijk dat het je spiritueel verblindt en vervormt hoe je de dingen ziet. Het heeft macht over hoe je kijkt.

Allereerst heeft materialisme de macht om je te verblinden voor materialisme. Toen we een keer een aantal ontbijtgesprekken organiseerden over de zeven hoofdzonden, zei mijn vrouw Kathy: ‘Let maar op, als hebzucht aan de beurt is, zal het niet druk worden.’ En ze kreeg gelijk. Het was de minst bezochte bijeenkomst. Niet dat de mensen het onderwerp zo slecht vonden. Het was eerder zo dat iedereen zeker wist dat het niet over hen ging.

Hebzucht is anders dan andere zonden. Daarom zegt Jezus dat dit een oogzonde is. Het verduistert je oog geestelijk. Jezus zei niet: ‘Let op of je misschien overspel pleegt.’ Als je overspel pleegt, dan weet je dat. Je zegt niet: ‘Verrek, jij bent mijn vrouw helemaal niet!’ Maar Jezus zegt wel: ‘Let op of je misschien hebzuchtig bent.’ Hebzucht verbergt zichzelf. In de jaren dat ik voorganger was, kwamen er veel mensen bij me om te praten over hun zonden, maar ik kan me niemand herinneren die de zonde van hebzucht beleed.

Misschien denk je aan rijke mensen, die tonnen spenderen. Je denkt aan een familielid dat extravaganter is met geld dan jij. Dat is genoeg, dan kun je al denken dat je niet hebzuchtig bent. Maar precies zeggen dat je dit probleem niet hebt, is een slecht teken. Jezus zegt: pas op. Deze zonde verduistert je oog.

Materialisme heeft bijvoorbeeld de macht om je een goede baan te laten kiezen, niet op basis van wat je graag wil doen, waar je goed in bent of waar je mensen mee helpt, maar op basis van het geld dat je ervoor krijgt. Je doet het omdat het je een bepaalde status geeft. Vijf of tien jaar teer je op de adrenaline, maar daarna voel je je leeg. Waarom deed je dit eigenlijk? Je oog was troebel.

Materialisme kan je ook blind maken in hoe je je werk doet. Zo zijn er veel bedrijven die veel geld verdienen, maar wel schadelijk zijn voor de buurt. Voor de stad. Voor mensen. Er werken heel veel verschilllende mensen bij zulke bedrijven, maar die zeggen echt niet allemaal: ‘Ha, we gaan vandaag lekker het milieu vervuilen voor geld!’ Nee, dat zeggen ze niet. Ze vragen zich helemaal niets af. Daar willen ze niet aan denken. Dat willen ze niet weten. Dat is de blindheid waar Jezus het over heeft. Hebzucht zegt niet: ‘Ha, ik ben de armen aan het uitbuiten.’ Maar vraag jij jezelf af of je bedrijf dat misschien doet?

Materialisme belet je ook om jezelf moeilijke vragen te stellen over je levensstijl. Een van de oorzaken daarvan is de kring van mensen waar je mee in contact komt. Soms zijn er mensen die wel tien keer zoveel verdienen als jij. Dus misschien ben jij wel heel rijk, maar doordat je vrienden tien keer zo veel verdienen, voel je je niet rijk. Maar vergeet niet dat zij ook weer omgaan met mensen die tien keer zoveel als zij verdienen. En zo voelt niemand zich rijk.

Daardoor stel je sommige vragen niet: Moet ik daar zoveel geld aan besteden? Moet ik zoveel geld in mijn appartement stoppen? Moet ik zoveel uitgeven aan kleren? Je denkt meteen aan mensen die nog meer spenderen, en daarom stop je met jezelf bevragen. Je zegt niet: Zijn er manieren waarop ik meer geld kan geven aan de kerk, de armen, mijn vrienden, de buren? Zijn er manieren waarop ik radicaler vrijgevig kan zijn als ik dat of dat zou veranderen? Dat wil je niet vragen. Je wil niet denken.

In 1635 was er een kerel genaamd Robert Cain, hij was een lid van een kerk in Boston. Hij verdiende goed als zakenman, maar kreeg een berisping van de kerkenraad over zijn hebzucht. Hij had namelijk zijn product met een marge van 6 procent verkocht, maar de kerk had eerder vastgesteld dat hun leden nooit meer dan 4 procent winst mochten maken.

Nou denk je misschien: waar halen ze die 4 procent vandaan, staat dat in de Bijbel? Nee, maar ze wisten, als christenen, dat Jezus ons de hele tijd waarschuwt voor geld. Dus hoe letten we daarop, in een gemeente met zakenmensen? En zo spraken ze af wat ze de grens vonden van hebzucht, en zeiden dat ze verantwoording bij elkaar zouden afleggen.

Ik zeg niet dat er in onze tijd, in onze economie, makkelijke vuistregels zijn. Maar hier is het punt: aan wie leg jij verantwoording af? Welke christenen gaan nog samenzitten om af te spreken hoe ze aan elkaar hun geld besteden, hoeveel ze weggeven, hoeveel ze houden, wat ze doen? Je moet hier met iemand over praten. Je moet standaarden afspreken. En je kunt jezelf niet vertrouwen. Dat is het principe. Je kunt er niet op vertrouwen dat je zelf de goede beslissing kunt nemen.

(Dit is een fragment uit Following the Call, een bundel met 52 teksten van verschillende mensen over de Bergrede, van onze vrienden bij de Bruderhof)

---

Tot zover Tim Keller. En jij? Hoe kies jij voor een heldere blik in een wereld vol geld, afleiding, angst en rivaliteit?

We zijn bezig om krant #5 te maken over de uitspraak van Jezus dat we onze blik moeten veranderen als we een nieuw leven willen in deze troebele wereld. Daarvoor zijn we op zoek naar uit-het-leven-gegrepen reacties van andere zotten. Wil jij delen hoe je blik is veranderd? Schrijf een korte reactie (max. 150 woorden) en mail het naar redactie@karavaanderzotten.nl. Misschien past het in de krant.

O ja, je kunt de krant vast bestellen! We versturen ‘m in stapeltjes van vijf.